Năm 2018, tôi nhận sửa lại căn nhà cho một gia đình ba thế hệ. Họ đưa tôi một file PDF dày 50 trang từ kiến trúc sư nổi tiếng, đẹp như tạp chí. Nhưng khi tôi đến khảo sát, bà cụ 80 tuổi ngồi ở góc nhà và nói: 'Thằng ơi, bà chỉ cần một chỗ phơi áo dài không bị nắng gắt.' Tôi bỏ bản vẽ sang một bên, lấy cuốn sổ tay ra vẽ lại căn nhà từ câu nói đó. Kể từ ngày ấy, tôi không bao giờ thiết kế nhà đẹp theo cách cũ nữa. Bản vẽ máy tính có thể dựng lên những phối cảnh đẹp mắt, nhưng chẳng bao giờ đoán được thứ mà một con người thực sự cần. Hôm đó, tôi gục xuống bên bậc cửa, hỏi han bà về góc sân phơi, về những chiếc áo dài của bà. Cuốn sổ tay của tôi bắt đầu dày lên với những ghi chú mà chương trình máy tính nào có thể vẽ ra. Tôi nhớ có lần, sau khi bàn giao nhà, gia chủ phải tự khoan thêm kệ để giày dép vì bản vẽ 3D không lường trước thói quen xếp dép của họ. Căn nhà thứ hai ở Cầu Giấy, đôi bạn trẻ phải đập bỏ vách ngăn phòng khách chỉ sau 3 tháng ở vì không có góc thay đồ. Theo thống kê của tôi, 70% các yêu cầu sửa nhà trong năm đầu tiên đều nằm ngoài những thứ không hề có trên bản vẽ kỹ thuật số.
Bản vẽ máy tính đẹp nhưng không ai đoán được bà cụ sẽ để dép ở đâu
Phần mềm thiết kế thường tạo ra những góc nhìn bóng bẩy về mặt hình thức, nhưng lại mù tịt về thói quen sinh hoạt của con người. Tôi từng chứng kiến một gia đình ở Thanh Xuân nhận nhà mới với bản vẽ đẹp như tạp chí, thế mà bà cụ 80 tuổi không biết để dép ở đâu vì không có một ô nào trong thiết kế dành cho việc đó. Bà phải tự mua một cái kệ nhựa để cạnh cửa, trông xấu xí nhưng chính là nơi bà đặt chân đến. Tôi hiểu ra rằng, một ngôi nhà đẹp thực sự không nằm ở màu sơn hay đồ gỗ cao cấp, mà nằm ở những chi tiết nhỏ mà không ai vẽ lên bản vẽ. Một công trình khác tôi thi công ở Hà Đông, gia chủ là cô giáo dạy văn, đề nghị tôi bố trí một giá sách dọc theo hành lang. Bản vẽ 3D lúc đó hiển thị rất đẹp, thế mà lúc thi công tôi phát hiện lối đi quá hẹp, không thể đứng đọc sách. Tôi đành phải phá bỏ ý tưởng đó, thay bằng một kệ treo tường mỏng, vừa tiết kiệm diện tích. Điều đó dạy tôi là: hãy vẽ cho thói quen, cho bước chân, chứ không phải cho phần mềm. Khi bạn hạ mình ngang tầm mắt của bà cụ, bạn sẽ thấy cả thế giới thay đổi.
Cuốn sổ tay 200 trang của tôi đã thay đổi cách tôi nhìn một ngôi nhà đẹp
Quyển sổ cũ kỹ của tôi hiện dày hơn 200 trang, không có một hình phối cảnh nào, chỉ có những ghi chú rời rạc kiểu như: 'cửa sổ hướng tây - giờ vàng 3h chiều', 'bậc tam cấp cao 12cm vì chân ông Hòa yếu'. Tôi tập cho mình thói quen ngồi uống trà với gia chủ hai buổi, ghi âm lại cách họ nói về căn nhà, về những ước mơ mà họ chưa từng chia sẻ với kiến trúc sư. Có lần, tôi hỏi một gia đình trẻ ở Đà Nẵng: 'Buổi sáng thức dậy, anh chị muốn ánh nắng chiếu vào đâu?' – Họ nhìn nhau cười, rồi chị vợ trả lời: 'Em chỉ muốn có một góc uống cà phê mà không bị nắng gắt chiếu thẳng vào mặt.' Tôi viết nguệch ngoạc vào sổ, rồi thiết kế một khoảng hiên nhỏ quay về hướng Bắc, chỗ mát nhất nhà. Kết quả là họ dùng góc đó nhiều hơn cả phòng khách. Cuốn sổ cũng giúp tôi phát hiện ra, chẳng mấy gia đình cần phòng thờ quá rộng, nhưng họ cần một chỗ để xe đạp mà không ai nghĩ đến. Bản thân tôi từng thiết kế nhà theo cảm tính, vẽ một phòng khách thật hoành tráng, rồi nhận ra gia chủ chỉ dùng nó 2 lần mỗi năm. Từ đó, tôi đặt câu hỏi về tần suất sử dụng của từng không gian trước khi vẽ. Cuốn sổ dạy tôi rằng, một ngôi nhà đẹp không phải là một bức tranh, mà là một người bạn đồng hành với thói quen của gia chủ. Tôi đang ở căn nhà 3 tầng tự thiết kế, chẳng dùng bất kỳ công cụ 3D nào, chỉ vẽ tay trên giấy, và mỗi ngày tôi vẫn thấy hài lòng với từng góc nhà.
Một ngôi nhà đẹp phải trả lời được ba câu hỏi mà chưa ai từng hỏi bạn
Trước khi vẽ bất kỳ nét nào, tôi luôn hỏi chủ nhà ba câu hỏi tưởng chừng đơn giản. Thứ nhất: 'Điều gì làm bạn khó chịu nhất trong ngôi nhà hiện tại?' – Câu trả lời thường nằm ở những chuyện nhỏ nhặt như cầu thang quá dốc. Thứ hai: 'Buổi sáng bạn muốn ánh nắng chiếu vào đâu khi uống cà phê?' – Nghe có vẻ lãng mạn, nhưng chính nó quyết định vị trí cửa sổ, vị trí bàn trà, thậm chí là tinh thần của bạn mỗi sáng. Thứ ba: 'Nếu có 10 triệu để sửa nhà, bạn sẽ sửa chỗ nào đầu tiên?' – Điều này khiến họ nghĩ về ưu tiên thật sự, không phải những thứ đẹp đẽ xa xỉ. Tôi từng gặp ở Đà Nẵng, họ nhờ tôi thiết kế lại căn nhà, và khi tôi hỏi câu thứ ba, người chồng trả lời ngay: 'Tôi ghét cái bếp bí bách, tôi muốn nấu ăn mà có thể nhìn thấy con chơi ngoài sân.' Chỉ từ câu nói đó, tôi đảo ngược toàn bộ thiết kế, đưa bếp ra phía sân sau, tạo một cửa sổ lớn để anh ấy vừa nấu bếp vừa trông con. Cuối cùng căn nhà trở thành nơi cả gia đình quây quần, không phải vì nội thất đắt tiền, mà vì nó giải quyết đúng nỗi bực dọc của họ. Tôi thấy rằng vẻ đẹp thật sự của một ngôi nhà không phải màu tường hay bộ sofa, mà nằm ở việc bạn có thấy dễ chịu mỗi khi bước vào. Nhiều người nghĩ rằng thiết kế đẹp là phải cầu kỳ, sang trọng, nhưng thực tế một ngôi nhà đẹp là nơi bạn có thể cởi giày và thở phào. Nếu bạn đang tìm kiếm một đơn vị thiết kế, hãy thiet ke noi that dep và hỏi họ ba câu hỏi đó trước khi ký hợp đồng. Nếu họ trả lời qua loa, hãy tìm người khác.
Thiết kế nhà đẹp cuối cùng mà tôi rút ra sau 15 năm là hãy bắt đầu từ bàn chân trần
Sau 15 năm trong nghề, tôi rút ra một quan điểm cá nhân, có thể khiến nhiều đồng nghiệp khó chịu: nhà đẹp là nơi bạn có thể bước chân trần mà không thấy lạnh, không thấy ghê. Tôi từng thiết kế một phòng ngủ với nền gạch bóng kính nhập khẩu, đẹp lung linh dưới ánh đèn, nhưng chính tôi là người phải gỡ bỏ nó chỉ sau một tuần ở thử. Mỗi buổi sáng thức dậy, chân tôi chạm nền và thấy lạnh buốt, lan lên tận đầu gối. Tôi thay bằng gạch men mộc, màu trầm, không hoa văn, và từ đó căn phòng trở nên ấm áp hơn hẳn. Kinh nghiệm đó dạy tôi rằng, những gì bạn cảm nhận bằng da thịt còn quan trọng hơn những gì bạn nhìn thấy bằng mắt. Nhiều gia chủ đến gặp tôi với những bức ảnh nhà đẹp trên Pinterest, nhưng khi tôi hỏi họ: 'Bạn có muốn bước chân trần trên nền nhà này không?', họ sững lại. Không ai nghĩ đến điều đó, nhưng đó lại là thứ quyết định bạn có thực sự hạnh phúc trong ngôi nhà của mình hay không. Lời khuyên cuối cùng của tôi: trước khi quyết định thiết kế, hãy dành một tuần sống thử trong không gian hiện tại của bạn, hoặc thuê một căn nhà có cấu trúc tương tự. Ghi lại những khoảnh khắc khó chịu nhỏ nhất: chỗ để chìa khóa, góc phơi đồ, bậc tam cấp quá cao, cánh cửa va vào nhau. Đó chính là bản vẽ đẹp nhất mà không một kiến trúc sư nào có thể vẽ ra cho bạn. Tôi vẫn giữ cuốn sổ tay 200 trang đó, và mỗi lần mở ra, tôi lại thấy một bài học mới về cách con người sống, cách họ yêu, và cách họ cần được phục vụ bởi chính ngôi nhà của mình.