Năm 2019, tôi lần đầu bước chân vào một căn nhà 24m2 trong hẻm ở quận 4. Chủ căn nhà ấy là bà cụ bán hủ tiếu, không đủ khả năng chi trả cho bản vẽ nào. Nhưng khi bước vào, tôi đứng sững 5 phút vì ngộ ra bản thân đã đi sai hướng gần 12 năm làm kiến trúc. Ngôi nhà đó chẳng có gì gọi là đẹp theo chuẩn mực thông thường, nhưng nó buộc tôi nhìn lại toàn bộ sự nghiệp của mình. Tôi chia sẻ câu chuyện này không phải để dạy ai, mà chỉ để thuật lại những bài học tôi ngộ ra từ một phụ nữ chưa từng biết đến bản vẽ. Cái tôi ngộ ra ngay khi nghiên cứu thiet ke nha dep chính là chân lý rằng vẻ đẹp không nằm ở hình khối.
Vẻ đẹp không nằm ở bản vẽ mà nằm ở cách người ta sống
Tôi vẫn nhớ như in từng chi tiết trong căn nhà 24m2 ấy. Đồ đạc được bà xếp theo phương thẳng đứng, từ bộ xoong chảo được treo lên tường đến kệ gia vị đóng từ ván gỗ cũ. Mọi chỗ trống trong nhà đều được lấp đầy bằng vật dụng cần thiết, chất liệu phần lớn là đồ tái chế thế nhưng thứ gì cũng có công dụng riêng. Góc bếp nhỏ xíu nhưng bà nấu được mâm cơm cho 6 người. Kệ sách đặt ngay cạnh cửa sổ, đúng chỗ bà thường nghỉ trưa. Tôi chợt nhận ra những bản vẽ của mình thiếu hẳn cái chất sống của chính chủ nhà, dù tỉ lệ vàng chuẩn đến từng milimet. Người ta thường gọi tôi là kiến trúc sư, nhưng ngày hôm ấy tôi mới thấy mình chẳng qua là thợ vẽ. Ngôi nhà ấy chẳng theo một trường phái thiết kế nào cả nhưng nó đẹp theo một cách khiến tôi ám ảnh còn hơn mọi công trình tôi từng làm.
Cái bẫy của sự hoàn hảo trong thiết kế nhà đẹp
Sau hôm đó, tôi ngồi rà soát lại toàn bộ sự nghiệp của mình và thấy một điều buồn cười. Ba căn nhà tôi từng làm đã giành giải thưởng thế nhưng gia chủ chưa bao giờ thấy thật sự dễ chịu. Căn thứ nhất tôi bố trí phòng khách rộng tới 40m2 để dành cho việc khoe bộ sofa nhập về từ nước ngoài. Cầu thang căn thứ hai tôi làm đẹp tựa một pho tượng, nhưng bà cụ trong nhà leo mỗi bậc đều mệt bở hơi tai. Căn thứ ba tôi thiết kế hệ đèn sáng rực tựa phim trường, thế mà bà cụ sống ở đó phải đeo kính râm cả ngày. Khi tôi rà soát số liệu, tôi giật mình thật sự: hơn bảy mươi phần trăm dự án của tôi bị đập ra làm lại chỉ sau vài năm do chính gia đình đổi cách sống so với lúc tôi vẽ. Buồn cười nhất là khi vẽ ra, tôi từng tự hào lắm, tôi nghĩ mình đang tạo ra kiệt tác. Chính sự hoàn hảo trên bản vẽ mới là cạm bẫy nghiêm trọng nhất mà hầu hết kiến trúc sư trẻ đều mắc phải. Chúng ta vẽ cho mắt nhìn, mà quên mất rằng cơ thể người dùng mới là thước đo. Tôi làm cầu thang đẹp nhưng bậc cao tới 20 phân, thì làm sao phù hợp với người lớn tuổi. Đèn chiếu sáng rực trong ảnh chụp catalogue, nhưng lại là cực hình với thị lực đã suy giảm. Tôi từng tin năng lực của mình thuộc loại khá, hôm đó tôi mới biết mình chỉ giỏi đo đạc, không giỏi lắng nghe.
Tôi bỏ phác thảo mà bắt đầu ngồi uống trà với chủ nhà
Từ sau lần ấy, tôi vứt bỏ hẳn lối làm việc cũ và thử nghiệm một hướng đi chưa từng có trong nghề. Thay vì ngồi trước máy tính phác thảo mà dành hẳn ba buổi tối chỉ để ngồi nhìn họ sinh hoạt. Tôi chăm chú ghi lại những thói quen cỏn con chẳng hạn như chỗ để dép ngay cửa ra vào, hướng ngả lưng khi cả nhà quây quần xem phim, những loại nồi họ hay sử dụng trong bếp. Nghe qua thì tưởng chuyện vớ vẩn chẳng đâu vào đâu, thế nhưng chúng mới là thứ quyết định toàn bộ diện mạo căn nhà. Có một căn 40m2 cho gia đình bốn người khiến tôi tự tin rằng phương pháp này không sai. Nhà đó có bé con gái đang học đàn piano, mẹ làm bánh kem tại nhà riêng, bố hay làm ca đêm tới tận 2 giờ sáng mới về. Với cách cũ, tôi sẽ ưu tiên vẽ một phòng khách hoành tráng, nhưng lần này tôi đặt cây đàn piano sát cửa sổ, chỗ làm bánh nằm cạnh bếp, phòng ngủ của bố được bố trí xa lối đi lại, thêm một mảng tường cách âm cho mẹ làm việc ban đêm. Kết quả làm tất cả thành viên đều sửng sốt: diện tích nhỏ nhưng mỗi người đều có riêng một vùng hoạt động, người cha không còn thức giấc vì tiếng đàn, bé gái tập đàn thoải mái hơn nhờ ánh sáng chan hòa. Tôi không còn tự gọi mình là kiến trúc sư thượng đẳng mà chỉ xem mình là người biết lắng nghe rồi biến nhu cầu thành không gian.
Nếu bạn đang chuẩn bị làm nhà, lời khuyên chân thành của tôi là hãy khoan tìm kiếm một bản vẽ ưng mắt. Hãy dành vài đêm ngồi giữa căn nhà tương lai của bạn, nhìn xem mọi người thường làm gì, hay đứng ở đâu, ghét điều gì nhất. Sau đó hãy mới nghĩ đến chuyện lên phương án. Bởi lẽ căn nhà được gọi là đẹp thật sự không phải là thứ xuất hiện long lanh trên tạp chí, mà là chốn bạn chưa bao giờ cảm thấy nặng nề khi quay lại. Vậy còn bạn, bạn có từng ở trong một ngôi nhà chỉ đẹp trên giấy chưa? Hãy thử ngẫm một chút, biết đâu câu trả lời sẽ làm thay đổi quan niệm về tổ ấm của bạn.