Năm 2019, tôi có dịp ghé thăm một căn nhà 24m2 ở cuối hẻm ở quận 4. Chủ nhà là bà bán hủ tiếu, chẳng có tiền để thuê kiến trúc sư. Nhưng khi bước vào, tôi đứng sững 5 phút vì ngộ ra bản thân đã đi sai hướng gần 12 năm làm kiến trúc. Ngôi nhà đó chẳng có gì gọi là đẹp theo chuẩn mực thông thường, nhưng nó buộc tôi nhìn lại toàn bộ sự nghiệp của mình. Tôi chia sẻ câu chuyện này không nhằm mục đích dạy khôn ai, mà đơn giản là kể lại những bài học tôi ngộ ra từ một người chưa từng học kiến trúc. Việc đầu tiên tôi hiểu khi xem xét thiet ke nha dep là chân lý rằng vẻ đẹp không nằm ở hình khối.
Vẻ đẹp không nằm ở bản vẽ mà nằm ở cách người ta sống
Từng ngóc ngách của căn nhà đó vẫn in hằn trong trí nhớ tôi. Cách bà bố trí đồ dùng là xếp thẳng hàng theo chiều cao, từ bộ xoong nồi treo trên tường bếp cho tới mấy kệ đựng gia vị làm từ gỗ vụn. Mỗi khoảng trống đều được tận dụng triệt để, vật liệu chủ yếu là tái chế nhưng món nào cũng phục vụ một nhu cầu cụ thể. Cái bếp tí hon vậy mà bà xoay xở nấu cho sáu người ăn. Kệ sách nằm sát ô cửa sổ, đúng nơi bà hay ngả lưng buổi trưa. Tôi chợt nhận ra những bản vẽ của mình thiếu hẳn cái chất sống của chính chủ nhà, cho dù mọi tỉ lệ đều được tôi căn chỉnh tới mức hoàn hảo. Người ta thường gọi tôi là kiến trúc sư, nhưng hôm đó tôi thấy mình chỉ là thợ vẽ. Căn nhà không có một đường nét nào theo trường phái nào thế nhưng nó có một vẻ đẹp làm tôi day dứt hơn cả những dự án tôi từng hoàn thành.
Cái bẫy của sự hoàn hảo trong thiết kế nhà đẹp
Sau hôm đó, tôi ngồi rà soát lại toàn bộ sự nghiệp của mình và phát hiện một nghịch lý. Trong số các dự án đạt giải của tôi có ba căn nhà nhưng chủ nhà không bao giờ thực sự sống thoải mái. Phòng khách của căn đầu tiên tôi làm rộng những 40 mét vuông để dành cho việc khoe bộ sofa nhập về từ nước ngoài. Cầu thang trong căn thứ hai đẹp như tác phẩm điêu khắc, vậy mà bà cụ chủ nhà leo từng bậc là mệt đứt hơi. Căn thứ ba tôi thiết kế hệ đèn sáng rực tựa phim trường, thế mà bà cụ sống ở đó phải đeo kính râm cả ngày. Tôi thống kê lại và giật mình: khoảng 70% công trình tôi làm phải sửa lại sau 2-3 năm vì nhu cầu của người ở đã khác đi. Trớ trêu thay, thời điểm hoàn thành bản vẽ tôi lại hãnh diện vô cùng, tôi nghĩ mình đang tạo ra kiệt tác. Sự hoàn hảo trên giấy là cái bẫy chết người mà phần lớn dân thiết kế trẻ tuổi đều dính phải. Dân kiến trúc hay vẽ để cho đẹp mắt, chứ không vẽ cho cơ thể người ở. Cầu thang đẹp nhưng bậc cao 20cm, thì làm sao phù hợp với người lớn tuổi. Hệ đèn sáng choang trông tuyệt trên catalogue, nhưng lại là cực hình với đôi mắt đã yếu. Tôi từng tin năng lực của mình thuộc loại khá, hôm đó tôi mới biết mình chỉ giỏi đo đạc, không giỏi lắng nghe.
Tôi bỏ phác thảo mà bắt đầu ngồi uống trà với chủ nhà
Từ sau lần ấy, tôi vứt bỏ hẳn lối làm việc cũ và thử nghiệm một hướng đi chưa từng có trong nghề. Tôi dẹp bỏ thói quen ôm máy tính vẽ liên tục mà dành hẳn ba buổi tối chỉ để ngồi nhìn họ sinh hoạt. Tôi cặm cụi ghi chép cả những thói quen rất nhỏ như chỗ để dép trước cửa, hướng ngả lưng khi cả nhà quây quần xem phim, những loại nồi họ hay sử dụng trong bếp. Thoạt nghe cứ như những chi tiết chẳng ăn nhập gì, thế nhưng chúng mới là thứ quyết định toàn bộ diện mạo căn nhà. Một dự án 40m2 cho bốn thành viên mà tôi làm lại khiến tôi tự tin rằng phương pháp này không sai. Gia đình đó có cô con gái học piano, người mẹ nhận đặt bánh kem làm tại nhà, bố làm việc ca đêm về lúc 2 giờ sáng. Trước đây chắc chắn tôi sẽ bày một phòng khách cho thật đẹp, nhưng lần này tôi thiết kế góc piano sát cửa sổ, phòng bánh kế bếp, phòng ngủ của bố thì tôi đặt cách xa lối đi chính, và gia cố một mảng tường cách âm cho người mẹ làm đêm. Kết quả khiến cả nhà bất ngờ: diện tích nhỏ nhưng mỗi người đều có riêng một vùng hoạt động, ông bố ngủ ngon hơn hẳn vì chẳng còn nghe tiếng đàn buổi tối, cô con gái tập đàn vui vẻ hơn vì có ánh sáng tự nhiên. Tôi không còn nhận mình là một kiến trúc sư cứng nhắc mà chỉ là người lắng nghe và hiện thực hóa nhu cầu.
Nếu bạn sắp xây hoặc sửa một căn nhà, tôi chỉ muốn khuyên thật rằng đừng vội lao vào tìm bản vẽ cho đẹp. Hãy dành vài đêm ngồi giữa căn nhà tương lai của bạn, nhìn xem mọi người thường làm gì, hay đứng ở đâu, ghét điều gì nhất. Rồi hãy tính chuyện thiết kế. Bởi lẽ căn nhà được gọi là đẹp thật sự không phải thứ được chụp lên tạp chí, mà là nơi bạn không bao giờ thấy mệt khi trở về. Còn bạn, bạn đã bao giờ sống trong một căn nhà được thiết kế theo kiểu mẫu chưa? Ngẫm thử xem, có khi câu trả lời sẽ thay đổi cách bạn nhìn về tổ ấm của mình đấy.